Koopt of verbouwt u een huis in Den Haag, dan wilt u weten wanneer het gebouwd is en in welke stijl. De bouwperiode bepaalt wat er in uw huis nog origineel kan zitten, welke details bij de gevel passen en in sommige wijken ook wat u mag veranderen. Hieronder staat de bouwperiode van acht Haagse wijken, van de Archipelbuurt (1860-1890) tot de Vogelwijk (1910-1960), en ook van de buurt waar Mammoet zelf staat.
De bouwperiode van acht Haagse wijken
De wijken staan op volgorde van ouderdom. Bij elke wijk staat wat wij in de bronnen vonden over de periode, het type woningen en de beschermde status.
Archipelbuurt (1860-1890)
Aangelegd op het voormalige landgoed Duinweide. Veel huizen in neorenaissance, brede straten voor officieren, smalle straten voor gewone bewoners en veel hofjes. Rijksbeschermd gezicht.
Zeeheldenkwartier (1870-1890)
Rechte straten volgens een plan van S.J. de Vletter, met twee pleinen: het Anna Paulownaplein en het Prins Hendrikplein. Herenhuizen en boven- en benedenwoningen. Gemeentelijk beschermd stadsgezicht sinds 11 februari 2002.
Statenkwartier (1890-1915)
Grotendeels gebouwd tussen 1890 en 1915, met een waaiervormig stratenplan dat in 1899 werd vastgesteld. Veel herenhuizen en veel jugendstil. Het Geuzenkwartier kreeg kleinere huizen, bedoeld als arbeiderswoningen. Rijksbeschermd stadsgezicht sinds 1996.
Duinoord (vanaf 1891)
Gestart door bankier Daniel Scheurleer op duingrond. Het stratenplan werd op 21 maart 1892 goedgekeurd, een uitbreiding volgde vanaf 1895. Neorenaissance en jugendstil. Een deel is rijksbeschermd gezicht.
Belgisch Park (begin 20e eeuw)
Gebouwd voor en na de Eerste Wereldoorlog, met huizen van neostijlen tot jugendstil en ruime villa’s. Beschermd stadsgezicht, samen met het Westbroekpark.
Vogelwijk (1910-1960)
Aangelegd als tuinwijk, oorspronkelijk Tuinstadwijk Houtrust, met villa’s en expressieve baksteenarchitectuur. Alexander Kropholler bouwde in 1927-1928 zesentachtig woningen rond de Kwartellaan. Gemeentelijk beschermd stadsgezicht sinds 14 februari 2002.
Bomen- en Bloemenbuurt (1911-1923)
Gebouwd volgens het uitbreidingsplan van H.P. Berlage, dat de gemeente in 1901 aannam. Stijlen lopen uiteen van De Stijl en Nieuwe Haagse School tot expressionisme, met een bouwhoogte van maximaal drie lagen. Het Papaverhof (1921, Jan Wils) is een rijksmonument.
Heesterbuurt (1915-1927)
Gebouwd tussen 1915 en 1927, volgens een essay van Marcel Teunissen (TU Delft, 2020). Ligt in stadsdeel Segbroek, tussen de Laan van Meerdervoort, de Valkenboskade, de Loosduinseweg en de Laan van Eik en Duinen. Hier staat Mammoet.
Welke stijlen ziet u waar?
Neorenaissance (ca. 1860-1900)
In de Archipelbuurt zijn veel huizen in neorenaissance gebouwd, een stijl die aan het eind van de negentiende eeuw erg populair was. In Duinoord werd een prijsvraag uitgeschreven voor het beste gevelontwerp. Die won Nicolaas Molenaar sr. met een romantisch neorenaissancecomplex met torens, trapgevels en erkers op de hoek van het Sweelinckplein en de Banstraat.
Jugendstil (rond 1900-1915)
In het Statenkwartier komt jugendstil veel voor, naast de grote, pleinachtige kruispunten die de wijk kenmerken. In Duinoord vindt u de stijl bijvoorbeeld aan de Laan van Meerdervoort (1903), en Belgisch Park heeft huizen van neostijlen tot jugendstil.
Berlage, expressionisme en de Nieuwe Haagse School (1910-1940)
De Bomen- en Bloemenbuurt is een mix van stijlen binnen een duidelijk stedenbouwkundig plan. In de Vogelwijk valt vooral de expressieve baksteenarchitectuur op. Voor de periode daarna is de Nieuwe Haagse School de stijl om te kennen.
De Nieuwe Haagse School herkennen
De term Nieuwe Haagse School werd volgens Wikipedia in 1920 voor het eerst gebruikt door C.J. Blaauw. De stijl bloeide tussen 1925 en 1940. Voorbeelden in Den Haag zijn Marlot, het Zuiderpark en de Bomen- en Bloemenbuurt. Hierop let u:
- Vorm
- Overstekende daken, rechte en kubistische vormen en symmetrie.
- Horizontale lijnen
- Gevelbanden boven de kozijnen, verdiepte voegen, doorlopende vensterstroken en brede dakkapellen.
- Details
- Luifels boven de ingang, brede erkers, loggia’s, smalle boeiborden, terrassen en gemetselde tuinmuurtjes.
- Kleur
- Meestal traditioneel, met veel groen en wit schilderwerk.
- Woningtypen
- De Haagse portiekwoning en de twee-onder-een-kap-woning.
Beschermd stadsgezicht: wat betekent dat voor uw verbouwing?
Een deel van de wijken hierboven is beschermd: de Archipelbuurt, een deel van Duinoord, het Statenkwartier (sinds 1996), het Zeeheldenkwartier en de Vogelwijk (beide sinds 2002) en Belgisch Park, samen met het Westbroekpark. In een beschermd stadsgezicht wordt een bouwplan doorgaans ook getoetst aan welstand en cultuurhistorische waarde, naast de technische regels.
Zo achterhaalt u de bouwperiode van uw huis
- Zoek het bouwjaar op in de gegevens van het Kadaster of in de verkoopinformatie van uw huis. Het geregistreerde bouwjaar geeft niet altijd de echte bouwperiode weer, bijvoorbeeld na een grote verbouwing.
- Raadpleeg het Haags Gemeentearchief. Daar vindt u bouwtekeningen en dossiers per adres, en oude foto’s van straten en panden.
- Check het monumentenregister als uw huis een monument is. De beschrijving noemt vaak het bouwjaar en de architect.
- Kijk naar de details. Past de gevel bij de neorenaissance, de jugendstil of de Nieuwe Haagse School? Een erker, gevelbanden of een bepaalde dakvorm zeggen veel.
- Vraag het de buren. In veel straten heeft dezelfde architect of bouwer gewerkt, en oude foto’s van de straat laten vaak zien wat er in de loop der tijd is veranderd.
Een voorbeeld: ons eigen pand in de Heesterbuurt
Mammoet zit aan de Lavendelstraat, in de Heesterbuurt in stadsdeel Segbroek. Dat is niet de Bomenbuurt, al is die wel een buurwijk. Volgens een essay van Marcel Teunissen (TU Delft, 2020) is de Heesterbuurt gebouwd tussen 1915 en 1927 en wordt de buurt in publicaties over Haagse architectuur nauwelijks besproken.
Van ons pand is een foto uit 1936 bewaard gebleven. Op de gevel hangen borden voor het stallen van auto’s, motoren en rijwielen, en voor het pand staat een benzinepomp. Zo’n oude foto laat zien waar de zoektocht naar de geschiedenis van een huis toe kan leiden.
Waarom dit ertoe doet bij oude bouwmaterialen
Verbouwt u een vooroorlogse woning, dan kiest u het liefst materialen die bij de periode van het huis passen. Weet u uit welke tijd uw huis komt, dan weet u ook welke vormen, maten en uitstraling erbij horen. Bij Mammoet vertellen wij bij veel stukken zo veel mogelijk over de herkomst, want materiaal met een geschiedenis past beter in een huis met een geschiedenis. Meer over de aanpak leest u in ons artikel over verbouwen met originele materialen en in ons artikel over duurzaam bouwen met antieke bouwmaterialen.
Veelgestelde vragen
Welke van deze Haagse wijken is het oudst?
De Archipelbuurt, gebouwd tussen 1860 en 1890. Het Zeeheldenkwartier volgt met een bouwperiode van 1870 tot 1890.
In welke Haagse buurt zit Mammoet Oude Bouwmaterialen?
In de Heesterbuurt, aan de Lavendelstraat in stadsdeel Segbroek. De Heesterbuurt is gebouwd tussen 1915 en 1927. De Bomenbuurt is een van de buurwijken.
Wat is de Nieuwe Haagse School?
Een bouwstijl die tussen 1925 en 1940 bloeide. Kenmerkend zijn overstekende daken, kubistische vormen, symmetrie en horizontale lijnen zoals gevelbanden en doorlopende vensterstroken.
Wat is een beschermd stadsgezicht?
Een gebied waarvan de historische structuur en bebouwing als geheel van cultuurhistorische waarde wordt gezien en daarom extra beschermd is. Het kan een rijksbeschermd of een gemeentelijk beschermd stadsgezicht zijn.
Mag ik in een beschermd stadsgezicht zomaar verbouwen?
Nee, niet automatisch. Een bouwplan wordt daar ook beoordeeld op welstand en cultuurhistorische waarde, en voor sommige ingrepen is een vergunning nodig. De regels hangen af van uw adres en staan sinds de Omgevingswet in het omgevingsplan; check dit altijd vooraf bij de gemeente.
Hoe kom ik achter het bouwjaar van mijn huis?
Begin bij het Kadaster of de verkoopinformatie. Voor details gaat u naar het Haags Gemeentearchief voor bouwtekeningen, dossiers per adres en oude foto’s. Is uw huis een monument, dan helpt het monumentenregister.
In welke Haagse wijken staan woningen in de Nieuwe Haagse School?
Onder meer in Marlot, het Zuiderpark en de Bomen- en Bloemenbuurt. De stijl is niet tot één wijk beperkt, dus kijk vooral naar de kenmerken van de gevel zelf.
Bronnen: Wikipedia over Archipelbuurt, Zeeheldenkwartier, Duinoord, Geuzen- en Statenkwartier, Belgisch Park, Bomen- en Bloemenbuurt, Vogelwijk en de Nieuwe Haagse School. Heesterbuurt: Gemeente Den Haag (ligging) en M. Teunissen, Tussen wal en schip (TU Delft, 2020; bouwperiode). Jaartallen zijn indicatief; controleer details altijd bij de gemeente of het gemeentearchief.